Ziekenhuizen zijn in ‘systeemcrisis’ beland

Source: fd.nl

De jaarcijfers van ziekenhuizen bevatten grote onzekerheden. Op onderdelen kunnen de ingeleverde cijfers tot wel 10% afwijken van de realiteit.

Dat zegt de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA). Wettelijke deadline van 1 juni Eerder dit jaar waarschuwde de organisatie al dat de financiering van de zorg zo complex was geworden dat accountants de jaarrekeningen van de hele sector niet van een goedkeurende verklaring konden voorzien. Daarop stelde onder meer de Nederlandse Zorgautoriteit een handboek op dat voor meer helderheid moest zorgen. Dat is maar beperkt gelukt. Een derde van de ziekenhuizen heeft op dit moment, twee weken na de wettelijke deadline van 1 juni, nog geen jaarrekening gedeponeerd. ‘Er is sprake van een systeemcrisis’ De instellingen die de cijfers al wel geopenbaard hebben krijgen weliswaar een goedkeurende verklaring voor de jaarrekening zelf, maar op apart te deponeren onderdelen, waaronder de omzet, geven de accountants alleen verklaringen met beperking af. Dat betekent dat zich daar afwijkingen tussen de 1% en 10% kunnen voordoen. ‘Wie alleen kijkt naar de jaarrekeningen kan denken dat het probleem uiteindelijk wel meevalt’, zegt Robert Mul van de beroepsvereniging. ‘Maar als de deeloverzichten worden meegenomen, dan is dat echt niet zo.’ ‘Er is sprake van een systeemcrisis’, zegt Arjen Hakbijl, partner bij PwC, die de situatie vergelijkt met de bankensector. ‘Daar hadden we het ook zo ingewikkeld gemaakt met z’n allen dat niemand meer doorhad wat er eigenlijk aan de hand was. In de zorg dreigt hetzelfde. Er zijn nog maar weinig mensen die de cijfers echt op waarde kunnen schatten.’ Opsommingen over de onzekerheden Dat laatste beaamt ook Robert Mul, hoofd Beroepsontwikkeling en Beleid van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA). Het woord systeemcrisis is hem te zwaar, hij spreekt van ‘erg grote systeemonzekerheid.’ Het feit dat geen enkel ziekenhuis tot nu toe een goedkeurende accountantsverklaring heeft gekregen voor de aparte deelrapportages naast de jaarrekeningen, is volgens hem ernstig. Mul: ‘Toen ik aan een commissaris van een ziekenhuis vertelde dat dat betekent dat de onzekerheid over die cijfers kan oplopen tot 10%, was die stomverbaasd. Hij wist van niets.’ Ook de pagina’s lange, speciale toelichtende paragrafen in de nu gedeponeerde ziekenhuisjaarrekeningen staan vol opsommingen over de onzekerheden die in de cijfers zijn verwerkt, bijvoorbeeld over het aantal facturen dat door zorgverzekeraars geweigerd kan worden. Ziekenhuizen schatten die aantallen heel verschillend in. Soms betreft de onzekerheid posten die een substantieel deel van het uiteindelijke resultaat van een ­ziekenhuis bepalen. Contractvoorwaarden van de bank ‘Die paragrafen zijn echt uniek’, verzekert Hakbijl. ‘Het is zeer ongebruikelijk dat dit soort toelichtingen sectorbreed nodig is.’ De speciale paragrafen waar de accountants in hun verklaringen naar wijzen, zijn een rode vlag richting de financiers van de ziekenhuizen — de banken en de zorgverzekeraars —, waarschuwt hij. ‘De onzekerheid is echt veel groter dan anders, het betekent dat het risicoprofiel van de sector allesbehalve normaal is.’ Banken, de belangrijkste financiers van de ziekenhuizen, zijn dan ook zeer bezorgd over de onzekerheid die over de cijfers bestaat. Zonder handtekening van de accountant voldoet een ziekenhuis niet meer aan de contractvoorwaarden met de bank, die dan leningen kan gaan opeisen of rentes fors verhogen. Rode vlaggen De PwC-partner zegt nu al veel vragen te krijgen van banken over de cijfers. Zij willen weten hoe ze de rode vlaggen die erbij zijn geplaatst, moeten interpreteren. De Nederlandse Vereniging van Banken laat in een korte, schriftelijke reactie weten dat de banken ‘het belangrijk vinden de dialoog met de sector nadrukkelijker te voeren om de gevolgen van de verzakelijking in goede banen te leiden’. Een maand geleden stuurde de vereniging al een brief aan het ministerie van Volksgezondheid waaruit grote ongerustheid over de ziekenhuiscijfers sprak. ‘Jaarrekeningen zijn van cruciaal belang in de risicobeoordeling van financieringscontracten en dienen te allen tijde een betrouwbaar beeld te geven van de financiële positie van een (zorg)bedrijf’, waarschuwt de NVB. Binnenkort gaan de banken met het ministerie om tafel om de zorgen te bespreken. 'De overgangs­periode is lang' De veelgehoorde verklaring dat 2012 een moeilijk overgangsjaar was, waarin heel veel veranderingen tegelijk in de bekostiging van ziekenhuizen zijn doorgevoerd, is waar. Maar, zegt Hakbijl: ‘Volgend jaar, als we de jaarrekeningen van 2013 maken, zijn de onzekerheden mogelijk weer zo groot als de complexiteit niet snel wordt aangepakt.’ Hakbijl kan zo een heel rijtje ‘systeemgedoetjes’ opnoemen die nog lang na 2012 aanhouden. ‘Uiteindelijk gaan we naar een systeem dat werkt. Maar de overgangs­periode is lang. En al die tijd is het moeilijk om de financiële positie van de ziekenhuizen echt goed vast te stellen. Het vertrouwen in de sector en de financierbaarheid van ziekenhuizen komen dan onder druk te staan.’ Het ministerie, de ziekenhuizen en de zorgverzekeraars moeten snel maatregelen nemen, vindt hij. Platform ‘Zorg in control’ De accountants hebben inmiddels besloten zelf actie te ondernemen. Bij de beroepsorganisatie wordt vandaag een speciaal platform ‘Zorg in control’ opgericht. Daarin zitten accountants van verschillende onderdelen van de zorg en van het ministerie. Ze willen inefficiënties aanpakken bij verslaglegging en controle.